Onze site draait natuurlijk niet alleen rond de huidige stand van zaken, maar we willen af en toe toch ook een interessant nostalgisch onderwerp belichten. Net zoals dit artikel, waar Tom Van den Bouhede de evolutie van de Wase lijnen beschrijft.

In de jaren '20 van de vorige eeuw nam een bijzondere bedrijfstak een hoge vlucht: met name de private busonderneming.
In veel streken kwamen aanvragen binnen om een vergunning voor een buslijn te bekomen. Meer dan eens dienden verschillende personen een aanvraag in voor hetzelfde baanvak.
Zo reden tussen Antwerpen en Turnhout de maatschappijen Bijnens en C°, K.A.V. en dan ook nog eens de tramdienst van de Buurtspoorwegen. Erg veel structuur qua overstappen en aansluitingen op bussen van andere lijnen of andere maatschappijen zat er evenwel niet in. In het Waasland reden bijvoorbeeld Cap, Van Mullem, Diana Cars, …
De oorlogsjaren waren voor veel van die kleine maatschappijen de doodsteek.
Na de Tweede Wereldoorlog kende het openbaar vervoer een gevoelige daling van inkomsten. De oorzaak: opkomst van de auto.
(Dit is meteen dé verklaring voor het opbreken van tramlijnen en deze te vervangen door de veel goedkopere busexploitatie.)

Na de bittere oorlogsjaren kroop het land uit het dal en we kenden de gouden jaren 60: welvaart voor iedereen maar dit resulteerde in minder interesse voor het openbaar vervoer. Door het verlies of door de te kleine winst zagen heel wat privé-ondernemingen zich genoodzaakt het anders aan te pakken. De NMVB nam de lijnen over. Maar de ondernemingen mochten nog wel op ‘hun’ lijn blijven rijden. Zo ontstonden de pachters zoals we die vandaag kennen.

Een aantal van deze busmaatschappijen reden echter voor de NMBS. Voor velen lijkt het vreemd dat de NMBS ook buslijnen exploiteerde.
Op vele kleinere treinlijnen was er niet meer genoeg interesse om het rijden met een treinstel te rechtvaardigen. De lijn opdoeken voor reizigersverkeer en vervangen door een busdienst was het gevolg. De busdienst kreeg een nummer toegekend naargelang de treinlijn die ze verving. Lijn 54 tussen Hulst en St Niklaas werd vervangen door de buslijn 54b Hulst-St Niklaas. Het nummer van de treinlijn werd door een a, b, c of zelfs d gevolgd. Het Waasland kende tal van deze vervangende autobusdiensten.
Een andere categorie is de aanvullende autobusdienst. Deze buslijn reed in de nabijheid van een treinlijn maar vulde enerzijds het treinaanbod aan en combineerde anderzijds meestal 2 treinlijnen. Een goed voorbeeld hiervan is lijn 292 tussen Antwerpen en Hulst. Voor een stuk werd treinlijn 59 Gent-Antwerpen aangevuld in combinatie met de lijn 54 St Niklaas-Hulst.

In 1977 werden de NMBS-buslijnen door de NMVB overgenomen. De groene kleur van de NMBS-bussen verdween uit het straatbeeld.
Al heel snel verdwenen in het Waasland de nummers van de vervangende en aanvullende busdiensten.
Een overzicht van de NMBS-diensten met hun nummer in 1976:
- 54a Mechelen - Puurs - St. Niklaas
- 54b St. Niklaas - De Klinge - Meerdonk
- 56a St. Niklaas - Dendermonde
- 57a Lokeren - Dendermonde - Aalst
- 57b Zelzate - Moerbeke - Lokeren
- 57c St. Niklaas - Moerbeke met bediening van Hulst
- 57d Lokeren - Overmere - Aalst
- 59b St. Niklaas - Lokeren
- 258 Gent - St. Niklaas - Antwerpen
- 291 St. Niklaas - Beveren-Antwerpen
- 292 Antwerpen - Beveren - Hulst
- 293 Antwerpen - Beveren - Kieldrecht / Doel

Aanvankelijk deelde men de lijnen op in twee of meer varianten. In 1981 vinden we de bussen naar Lokeren en Hamme onder tabel 59b/1 voor de lijnen via Sinaai en onder tabel 59b/2 voor de lijnen via Waasmunster. Evenzo voor lijn 52a en 57a.
Het duurde niet lang voordat in St Niklaas een nieuw busplan voorgesteld werd. De oude lijnnummers werden vervangen door een systeem dat duidelijkheid bracht. De lijn 57c met maar liefst vier varianten werd in lijn 40, 41, 42, 43 en 44 opgedeeld.
Elke richting kreeg een eigen nummer: richting St. Gillis en Meerdonk lijnen 21 en 22, naar Kieldrecht en Doel lijn 31, richting Stekene ging het met de 40’ers, … De lijnen 10, 11, 20, 30, 40, 50, 51, 60, 70, 80 en 90 waren stadslijnen. Op lijnen 10, 11, 50 en 51 na ging het om een beperkte rit van een streeklijn.

Niettegenstaande de nieuwe lijnnummers vonden we in het dienstregelingboekje de bussen nog onder hun oude tabelnummer terug… Misschien om niet te snel vernieuwend te zijn?
Vandaag zijn de lijnen per lijnbundel gerangschikt en bestaan de tabelnummers niet meer.

Toch bleek er nog verandering nodig: in de bundel 70 werden wijzigingen doorgevoerd. In 1982 zag het er als volgt uit:
- 70 Station - Markt - Hoge Bokstraat
- 71 St. Niklaas - Puivelde - Sinaai - Lokeren
- 72 St. Niklaas - Belsele - Sinaai - Lokeren
- 73 St. Niklaas - Waasmunster - Lokeren
- 74 St. Niklaas - Waasmunster - Hamme
- 77 St. Niklaas - Zwembad - Heesdonk - Lokeren
- 78 St. Niklaas - Zwembad - Heesdonk - Neerstraat - Lokeren
Opvallend is het ontbreken van de lijnen 75 en 76.

Wat later zijn de lijnen 70 dit geworden:
- 70 Station - Markt - Hoge Bokstraat
- 71 St. Niklaas - Puivelde - Sinaai
- 72 St. Niklaas - Puivelde - Sinaai - Lokeren
- 73 St. Niklaas - Puivelde - Sinaai - Luitentuit - Lokeren
- 75 St. Niklaas - Belsele
- 76 St. Niklaas - Belsele - Lokeren
- 77 St. Niklaas - Zwembad - Heesdonk - Lokeren
- 78 St. Niklaas - Belsele - Heesdonk - Lokeren
- 79 St. Niklaas - Belsele - Waasmunster

Eind jaren ’90 was het:
- 71 St. Niklaas - Puivelde - Sinaai - Eksaarde - Lokeren
- 75 St. Niklaas - Belsele - Heesdonk - Lokeren
- 76 St. Niklaas - Belsele - Sinaai
- 77 St. Niklaas - Zwembad - Heesdonk - Lokeren

Momenteel bestaan enkel nog 71, 76 en 77 in de 70-bundel. Het traject van lijn 75 kreeg ook het lijnnummer 77 toegewezen.

Niet alleen de nummers wijzigden, ook de frequentie van de bussen.
Waar er bij de overname van de NMBS-lijnen er regelmatig bussen van St. Niklaas naar Lokeren reden, is dit nu nog vrijwel enkel in de spitsuren. In de plaats daarvan is er nu op weekdagen elk half uur een bus naar Belsele. De reizigers van en naar Lokeren kunnen van de stoptrein gebruik maken.

Ook de stadsdiensten werden grondig herzien.
Stadslijnen St. Niklaas 1981:
- 1 Heimolen - De Ster
- 2 Passtraat - Vrouweneekhoek
- 3 Hoge Bokstraat - Nieuwkerken Dorp
- 4 Kettermuit - Vlyminckshoek
- 5 Station - Koopcentrum (met uitbreiding naar Industriepark Noord)

Stadslijnen St. Niklaas 1985:
- 10 Station - Markt - Koopcentrum
- 11 Station - Markt - Kettermuit
- 20 Markt - Station - Klementwijk
- 30 Markt - Station - Nieuwkerken
- 40 Markt - Station - Vlyminkshoek
- 40/70 Markt - Station - Vlyminkshoek - Hoge Bokstraat - Markt - Station
- 50 Station - Markt - Don Boscowijk - Galgstraat
- 51 Station - Markt - Don Boscowijk - Koopcentrum
- 60 Station - Markt - Heimolen
- 70 Station - Markt - Hoge Bokstraat
- 80 Markt - Station - De Ster
- 90 Station - Markt - Koopcentrum

Bij de hervorming van het stadsnet in 2003 bleven enkel nog lijnen 1, 2, 3, 4 en 9 over. Lijn 9 - die het traject Station - Markt - Koopcentrum aflegde - verdween vanaf 1 september 2005, omdat de ritten van de lijnen 31/41/42/43/44 standaard doorgetrokken werden tot het Koopcentrum.

Vandaag rijden de stadslijnen volgende route:
- 1 Clementwijk - Station - Markt - Tereken - Koopcentrum
- 2 Koopcentrum - Brugsken - Station - Markt - Hoge Bokstraat - Valk
- 3 Nieuwkerken - Ster - Station - Markt - Valk - Hoge Bokstraat
- 4 Ster - Nieuwkerken - Station - Markt - Glycinenplein

Tekst: Tom Van den Bouhede
Update door Maikel Kegels.

Laatste aanpassing: 09/03/2006